Duurzaam nieuwleven voor een stads icoon
Hoe verduurzaam je een monument terwijl je tegelijkertijd de oorspronkelijke kwaliteiten behoudt en terugbrengt? Hoe verbind je dit monument respectvol en passend aan een naastgelegen markant gebouw, de buurt en het park? Dit waren de fundamentele vragen bij het ontwerp voor renovatie en verduurzaming van de monumentale Siebe Jan Boumaschool in het Pioenpark in de Oosterpark. De school vormt samen met de naastgelegen door Onix ontworpen Vensterschool sinds 2022 het buurtcentrum Bij Van Houten. De Unie Architecten zorgde voor een ontwerp dat het buurtcentrum duurzaam en inclusief toegankelijk maakt en het oorspronkelijke iconische monument in ere herstelt.
Opgave: terug naar de oorsprong, klaar voor de toekomst
Voor het nieuwe gebruik als buurtcentrum was een technische upgrade en verduurzaming van de Siebe Jan Boumaschool gewenst. Ook was het belangrijk dat het gebouw toegankelijk gemaakt zou worden voor ouderen en mensen die gebruik maken van een rolstoel. Omdat het gebouw een monument is, vroegen de noodzakelijke ingrepen om grote precisie, kennis en zorgvuldigheid. In de totstandkoming van het ontwerp is dan ook intensief samengewerkt met de gemeente Groningen als opdrachtgever, de gebruikers, de gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en monumentencommissie en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.
Onzichtbare technische upgrade
Het gebouw heeft een complete technische upgrade gekregen, waarmee het klimaat voldoet aan de hedendaagse nieuwbouweisen. Na-isolatie van de gebouwschil en kozijnen, in combinatie met het toevoegen van een gasloze duurzame warmte- en koude opwekking en distributie, is tot in detail naadloos geïntegreerd zonder afbreuk te doen aan het oorspronkelijke ontwerp van de monumentale gevel en het interieur.
Hedendaags gebruik in originele uitstraling
Op basis van archiefonderzoek en de originele tekeningen is het gebouw zowel binnen als buiten zorgvuldig teruggebracht tot de oorspronkelijke kleuren en details. Het uitvoeren van achterstallig onderhoud is daarbij slim gecombineerd met het verwijderen van niet-oorspronkelijke elementen (hekwerken en vluchttrappen) en het terugbrengen van oorspronkelijke kozijn- en metselwerkdetails. De origineel ontworpen kleurstellingen van buitenkozijnen en binnenwanden brengen de sfeer en uitstraling van het gebouw opnieuw tot leven. Een zorgvuldige hedendaagse inrichting zorgt ervoor dat de monumentale kwaliteit wordt gecombineerd met aangenaam en vanzelfsprekend gebruik van het gebouw.
Nieuwe entree voor de hele buurt
Voor het optimaal functioneren van het gebouw en de naastgelegen Vensterschool als één buurtcentrum was een nieuwe entree die beide gebouwen verbindt noodzakelijk. De originele entree van de Siebe Jan Boumaschool blijft functioneren, terwijl de nieuwe entree zorgt voor overdekte en rolstoeltoegankelijke interactie tussen beide gebouwen. En voor een eenduidige, heldere en goed zichtbare hoofdingang, georiënteerd op park en buurt. De entree is op de meest optimale plek aangetakt op de Vensterschool en de Siebe Jan Boumaschool, zodat de impact op het monument en de respectievelijke architectonische kwaliteiten nihil is. Bovendien is de entree zo ontworpen dat deze te verwijderen is wanneer toekomstig gebruik of inzicht hierom vraagt.
Visuele verbinding in groene omgeving
Zowel de Siebe Jan Boumaschool als de Vensterschool hebben een karakteristieke eigen vormtaal. De entree is daarom ontworpen als een minimale, transparante verbinding die ervoor zorgt dat de beide gebouwen nog steeds als zelfstandig en alzijdig ervaren worden. Een uitnodigende, ranke luifel met subtiele belettering markeert de hoofdentree van het buurthuis. Omdat de luifel wordt wordt gedragen door één kolom, kan de gevel volledig van glas zijn, met ranke stijlen. Hierdoor blijft het aantrekkelijke doorzicht naar de vijver, de kademuur en de pergola intact en krijgt deze een omlijsting die de blik er juist naartoe leidt. Het landschap loopt daardoor visueel door. Door zorgvuldige fundering kon de karakteristieke monumentale boom nabij de nieuwe entree behouden blijven.
Hernieuwde relatie met het parklandschap
In ons ontwerp is een open en uitnodigende symbiose met het omringende parklandschap mee-ontworpen. Hekken en onnodige inrichtingselementen worden verwijderd en de oorspronkelijke landschappelijke routing en inrichting worden in ere hersteld. Deze opgave wordt op dit moment in samenwerking met een landschapsarchitect opgepakt.
Betrokken opdrachtgeverschap
Een opgave als deze vraagt niet alleen om zorgvuldigheid en betrokkenheid van de ontwerper, maar ook van de opdrachtgever en de beoordelende instanties. Het inzicht, de medewerking en het vertrouwen van de gemeente Groningen en de betrokken instanties waren essentieel bij de totstandkoming en uitvoering van dit ontwerp.
Project
Transformatie Buurthuis Oosterpark
Locatie
Groningen
Programma
Buurthuis; nieuwe entree en horecafuntie
Opdrachtgever
Gemeente Groningen & Stichting Bij Van Houten
Periode
2021-2026
Status
Gerealiseerd
Team
Studio Plu, Noorman, B+E, The Next Consultancy, Jurriëns Noord
